Munurin millum rættingarnar hjá "Danmark"

18 bytes løgd afturat ,  5 ár síðan
ongin frágreiðing um rættingina
s (Tók burtur Bólkur:Evropa; Legði afturat Bólkur:Lond í Evropa við hjálp frá Hotcat)
| løgmaður_heitið = Forsætisráðkvinna
| løgmaður = [[Helle Thorning-Schmidt]]
| vídd = 43, 094
| vatn = 1,6
| íbúgvar = 5, 627, 235
| íbúgvar_ár = 2014
| íbúgvar_km2 = 130
| alnet_økisnavn = [[.dk]]
| telefon_landakota = 45
| spenningur = 230V230 V, 50 Hz
| viðmerkingar =
}}
 
'''Danmark''' er eitt land í [[Skandinavia]] í [[Norðurevropa]], við 5,6 mió. íbúgvum. Danmark verður saman við Grønlandi og Føroyum nevnt Kongsríki Danmarkar. Danmark hevur mark til [[Týskland]] í suðri og er umgirt av fleiri høvum: [[Norðsjógvurin]] (Vesterhavet), [[Skagerrak]] og [[Kattegat]] móti vestri, norði og eysti frá [[Jútland]]i, [[Kattegat]] og [[Eystrasalt]] norðan og sunnanfyri tær donsku oyggjarnar. Danmark er hálvoyggin [[Jútland]] og 443 navngivnar oyggjar og hólmar.
Størsti býurin og [[høvuðsstaður]]in er [[Keypmannahavn]]. [[Miðallívsævi]]n í landinum er 78,13 ár. Høvuðsmálið er [[Danskt (mál)|danskt]]. Størsti landspartur i Danmørk er langa, smala nesið, [[Jútland]], sum hevur mark ímóti [[Týskland|Norðurtýsklandi]]. Eystan fyri [[Jútland]] er tað, sum eftir er av landinum; næstan fimm hundrað oyggjar, einar hundrað teirra eru bygdar. Danmørk er tað syðsta av [[Norðurlond]]um og eitt av slættastu londum í heiminum.
 
== Fólkið ==
Meginparturin av fólkinum í Danmark býr í býum við strendurnar. Býirnir vórðu bygdir her, tí at havið og vøtnini vóru týdningarmiklar samferðlsuleiðir. Í flestum londum í [[Vesturheimur|Vesturheiminum]] ([[Europa]] og [[Norðuramerika]]) eru mong, ið hava eina rættiliga frílynta áskoðan á hjúnalag og húski. Henda hugsan er eisini galdandi í Danmark og í hinum [[Norðurlond]]um. Mong donsk børn vaksa nú á døgum upp hjá annaðhvørt ógiftum foreldrum, ið hava somu lógarrættindi sum gift foreldur, bara mammuni ella bara pápanum. Vanligt er eisini nú, at menninir eru uppi í øllum húsligum arbeiði, og alt fleiri og fleiri konufólk arbeiða úti. 1 % av fólkinum eru ikki lesifør og 2,8 % av fólkinum er arbeiðsleys.
 
Útlendingar økja fólkatalið í Danmark; 86 prosent av fólkavøkstrinum frá 2009 til 2013 stavaði frá útlendingum <ref>http://jyllands-posten.dk/indland/ECE6718742/100000-flere-udlaendinge-pa-fem-ar/</ref>. 2009-2013 eru 100.000 útlendingar komnir til Danmarkar; frá 2009 til 2013 vóru útlendingar 86 prosent av øllum fólkavøkstrinum í Danmark. Í 2013 minkandi talið av íbúgvum í Danmark við 789 fólkum, um hugt verður eftir borgarum við donskum uppruna. Men tá talið av innflytarum og eftirkomarum teirra samstundis veksur, var fólkavøksturin í fjør 24. 607 fólk. Tað stendur í svari frá danska innanríkisráðnum til fólkatingsnevndina fyri útlendinga- og integratiónspolitikk. Sambært svarinum, standa útlendingar fyri 86 prosentum av øllum fólkavøkstrinum upp á 115. 000 frá 2009-2013.
 
== Politikkur ==
=== Innflytarapolitikkur ===
 
Aldrin áður hava so nógvir innflytarar søkt bústað í Danmark sum í 2014.<ref>http://www.dst.dk/da/Statistik/emner/indvandrere-og-efterkommere.aspx</ref> Seinastu hagtølini fyri 2014 vísa, at talið av útlendskum ríkisborgarum, ið fluttu til Danmarkar í 2014, er 64. 874. Tað er hægsta talið nakrantíð yvir eitt ár. Gamla metið var frá í 2013, tá tilsvarandi talið var 56. 276 fólk. Sostatt er talan um eina øking á fimtan prosent. 5401 [[Sýria|sýrar]] fluttu til Danmarkar í 2014. Tað er tríggjar ferðir so nógvir sýrar, sum í 2013, tá 1760 sýrar fluttu til Danmarkar. Men hóast tað eru flest sýrar, ið fáa uppihald í Danmark, so vísa hagtølini eisini, at flestu innflytarar koma úr londum í [[Vesturheimurin|Vesturheiminum]]. Nevniliga seks út av tíggju innflytarum í 2014 komu úr einum Vesturlendskumvesturlendskum landi. Av teimum londunum er tað [[Rumenia]], ið liggur nummar eitt á listanum yvir innflytarar. Rumenia er eisini tað landið, har næstnæstmest innflytarar komu frá samlasamlað sæð. Hagtølini vísa, at 5171 rumenar tóku upp bústað í Danmark í 2014. Tað er ein øking á fimtan prosentumprosent frá 2013.
 
=== Politiskir flokkar í Danmørk ===
{| class="wikitable" border="1"
|-
! Flokkur !! Leiðari !! Tinglimir
! Leiðari
! Tinglimir
|-
| [[Venstre]] (V) || [[Lars Løkke Rasmussen]] || align="right" | 47
| [[Lars Løkke Rasmussen]]
| align="right" | 47
|-
| [[Socialdemokraterne]] (A) || [[Helle Thorning-Schmidt]] || align="right" | 44
| [[Helle Thorning-Schmidt]]
| align="right" | 44
|-
| [[Dansk Folkeparti]] (O) || [[Kristian Thulesen Dahl]] || align="right" | 22
| [[Kristian Thulesen Dahl]]
| align="right" | 22
|-
| [[Radikale Venstre]] (B) || [[Margrethe Vestager]] || align="right" | 17
| [[Margrethe Vestager]]
| align="right" | 17
|-
| [[Socialistisk Folkeparti]] (F) || [[Pia Olsen Dyhr]] || align="right" | 16
| [[Pia Olsen Dyhr]]
| align="right" | 16
|-
| [[Enhedslisten, de rød-grønne]] (Ø) || Kollektivur || align="right" | 12
| Kollektivur
| align="right" | 12
|-
| [[Liberal Alliance]] (I) || [[Anders Samuelsen]] || align="right" | 9
| [[Anders Samuelsen]]
| align="right" | 9
|-
| [[Det Konservative Folkeparti]] (C) || [[Lars Barfoed]] || align="right" | 8
| [[Lars Barfoed]]
| align="right" | 8
|-
| [[Javnaðarflokkurin]] || [[Aksel V. Johannesen]] || align="right" | 1
| [[Aksel V. Johannesen]]
| align="right" | 1
|-
| [[Sambandsflokkurin]] || [[Kaj Leo Johannesen]] || align="right" | 1
| [[Kaj Leo Johannesen]]
| align="right" | 1
|-
| [[Siumut]] || [[Aleqa Hammond]] || align="right" | 1
| [[Aleqa Hammond]]
| align="right" | 1
|-
| [[Inuit Ataqatigiit]] || [[Kuupik Kleist]] || align="right" | 1
| [[Kuupik Kleist]]
| align="right" | 1
|}
 
=== Regiónir í Danmørk ===
[[Mynd:Denmark_regions_label.svg|thumb|right|250px|[[Regiónir í Danmark|Regiónir í Danmørk]].]]
Danmark er býtt sundur í fimm regiónir (landslutir). Áðrenn hetta, varð Danmark býtt sundur í amt. Regiónirnar hava serliga ábyrgdina av sjúkrahúsverkinum. [[Føroyar]] og [[Grønland]] eru sjálvstýrandi lond í Danskadanska kongaríkinum.
 
{| class="wikitable sortable" cellpadding="2" cellspacing="2"
! <!-- colspan=2 | --> Región !! Høvuðsstaður !! Størsti býur || Íbúgvar !! Vídd ([[km²]]) !! Tættleiki<br />(per [[km²]])
|-
|| <!-- [[Image:Region_Nordjylland_coa.png|40px]] || --> [[Región Høvuðsstaðurin|Høvuðsstaðurin]] || [[Hillerød kommuna|Hillerød]] || [[Keypmannahavn]] || align="right" | 1, 645, 825 || align="right" | 2, 561 || align="right" | 642.,6
|-
|| <!-- [[Image:Region_Nordjylland_coa.png|40px]] || -->[[Región Miðjútland|Miðjútland]] || [[Viborg kommuna|Viborg]] || [[Århus kommuna|Århus]] || align="right" | 1, 237, 041 || align="right" | 13, 142|| align="right" | 94.,2
|-
|| <!-- [[Image:Region_Nordjylland_coa.png|40px]] || --> [[Región Norðurjútland|Norðurjútland]] || [[Aalborg kommuna|Aalborg]] || [[Aalborg kommuna|Aalborg]] || align="right" | 578, 839 || align="right" | 7, 927|| align="right" | 73.,2
|-
|| <!-- [[Image:Region_Nordjylland_coa.png|40px]] || --> [[Región Sjælland|Sjælland]] || [[Sorø kommuna|Sorø]] || [[Roskilde kommuna|Roskilde]] || align="right" | 819, 427 || align="right" | 7, 273 || align="right" | 112.,7
|-
|| <!-- [[Image:Region_Syddanmark_coa.png|40px]] || --> [[Región Suðurdanmark|Suðurdanmark]] || [[Vejle kommuna|Vejle]] || [[Odense kommuna|Odense]] || align="right" | 1, 194, 659 || align="right" | 12, 191 || align="right" | 97.,99
|-class="sortbottom"
|| <!-- || --> '''[[Danmark]]''' || '''[[Keypmannahavn]]''' || '''[[Keypmannahavn]]''' || align="right" | '''5, 475, 791''' || align="right" | '''43, 094''' || align="right" | '''127.,0'''
|}
 
== Mentan ==
 
Lego - viðgitnu, litríku byggikubbarnir, gjørdir til børn - er upprunaliga úr [[Jútland]]i, har ein snikkari og sonur hansara funnu uppá at gera teir í [[1930-árini|1930-árunum]]. Mong [[Norðurlond|norðurlendsk]] børn vita um [[Legoland]], hugtakandi legobýin, har alt er gjørt av lego. Navnið "Lego" er gjørt úr [[Danskt (mál)|donsku]] [[orð]]unum "leg" og "godt", sum merkir spæl væl.
 
=== Byggisnið ===
 
Sum hini bæði [[Skandinavia|skandinavisku]] londini og [[Finnland]] er Danmørk gitið fyri byggilist sína. Danskir byggifrøðingar nýta ofta ymiskt tilfar, tá ið teir byggja, til dømis tigulgrót, við og betong, og teir gera vøkur hús, sum hvíla væl í landslagnum. Í mongum nýggjum sethúsum hevur alstórur dentur verið lagdur á at spara orku. Sólkyknur í tekjuni vinna orku úr [[Sólin|sólinisólin]]i, og húsini eru ógvuliga væl bjálvað. [[Danir]] leggja sær nær at fríðka sniðið á tí, teir gera. Húsbúnaður, glasvørur, køksbúnyttur og postalín er alt so snotiligt.
 
== Búskapur ==
=== Fakta ===
 
* Vídd: 43, 098.,31 km2
* Høv: [[Norðsjógvurin]], [[Skagerakk]], [[Kattegatt]], [[Oyrasund]], [[Eystarasalt]], [[Smálandshavið]].
* Sund: [[Stóra Belt]], [[Lítla Belt]], [[Limafjørðurin]].
 
== Útbúgvingar ==
Útbúgvingar í Danmark eru atkomuligar fyri allir borgarar í ríkinum. Fíggingin fer fram umvegis skatt og egingjøld. Tað eru umleið 1500 fólkaskúlar í Danmark. Sambært §76 í grundlógini so er tað ikki talan um skúlaskyldu í Danmark, men um undirvísingarskyldu<ref name='LOV nr 169 af 05/06/1953'> {{cite web | url = https://www.retsinformation.dk/Forms/R0710.aspx?id=45902#K8 | title = Danmarks Riges Grundlov | accessdate = 2014-02-25 | date = 1953-06-05 | publisher = retsinformation.dk}}</ref>. Tað merkir, at øll skulu hava undirvísing frá 0.-9. flokk. Undirvísingarskyldan byrjar 1. august tað árið, ið barnið fyllir 6 ár. Foreldur kunnu velja ímillum fólkaskúlan, privatskúlar og heimaundirvísing.<ref>[http://www.skole-foraeldre.dk/Skolebestyrelse/SkolebestyrelsensOpslagsbog/Undervisningspligt.aspx Undervisningspligt] Heintað 25. mai 2013.</ref> Síðan er møguleiki fyri at næmingurin kann ganga í 10. flokki, taka eina vinnuútbúgving ella eina miðnámsskúlaútbúgving (gymnasiala útbúgving). Eftir tað verður eitt stórt úrval av ymiskum útbúgvingum útbjóðaðar á ymiskum støði og innan ymiskar vinnur.
 
Tað eru otta fróðskaparsetur í Danmark, harav tað elsta er [[Københavns Universitet]]. Harumframt eru [[Aarhus Universitet]], [[Syddansk Universitet]], [[Aalborg Universitet]] og [[Roskilde Universitet]] ið øll hava fleiri fakultet, og harafturat eru [[Danmarks Tekniske Universitet]], [[Copenhagen Business School]] og [[IT-Universitetið í Keypmannahavn]], ið hava eitt fakultet.
* [[Margrethe II|Drotning Margrethe II]]
 
== ÚtvortisÁvísingar ávísingúteftir ==
 
* [http://www.danmark.dk/ Danmark.dk]
2,771

rættingar