Lat upp høvuðsmeny

Broytingar

2,112 bytes løgd afturat ,  5 ár síðan
meira tekst
}}
 
'''Italia''' ([[Italskt (mál)|italskt]]: ''Repubblica Italiana'') er lýðveldi í [[Evropa]]. Italia hevur mark við [[Frakland]] í vestri, [[Sveis]], og [[Eysturríki]], í norði og [[Slovenia]] í eystri. Tveir lítlir statir eru í Italia, [[San Marino]] ogliggur [[Vatikanmitt Býur|Vatikanbýin]].í HøvuðsstaðurinItalia erí fjallarøðini Apenninunum, umleið mitt ímillum Róm og Venedisia. [[RómVatikanið]] liggur í høvuðsstaði Italiu, ogRóm. landiðLandið hevur umleið 60 mió íbúgvar. [[Mál|Høvuðsmálið]] er [[Italskt (mál)|italskt]]. FlestuÁrðenn fólk1861 vóru tað fleiri smá lond í tí sum nú er Italia, erumen [[Rómverska-katólskaí kirkjan|katolikkar]]1861 savnaði kongurin á Sardina, Victor Emanuel 2, øll hesi til eitt stórt kongaríki. Italia var eitt kongsríki til 1964, tá landið gjørdist lýðveldi.
 
Italia er land við ríkari [[Søga|søgu]], og serliga tvey tíðarskeið: [[Rómverjaríkið|Rómverjatíðin]] í fornøld og endur reinartíðin, sum tók seg upp í [[15. øld]], hava veitt landinum dýran mentanararv. Hóast Italia nú á døgum er av fremstu ídnaðarlondum í heimunum, er stórur munur á ríku ídnaðarøkjunum fyri norðan og fátakækarufátakaru landbúnaðarøkjum fyri sunnan. Stóri [[Búskapur|búskaparligi]] munurin elvir til spenning í landinum og er ein av atvoldunum til mongu stjórnarskiftini.
 
Flestu fólk í Italia eru [[Rómverska-katólska kirkjan|katolikkar]].
 
== Søga ==
 
Stóran part av søgu sínari hevur Italia verið sundurbýtt land. Fyrstu ferð ríkið varð sameint var í rómverjatíðini, tá iðí máttmikla [[Rómverjaríkið|Rómverjaríkinum]]. Í [[miðøld]] var landið býtt sundur í mong ríki, og tað varð ikki savnað aftur fyrr enn í [[18701861]]. Tey fyrstu árini var Torino høvuðsstaður. Fra 1864 til 1871 var hovuðsstaðurin Firenze, og seinni gjørdist Róm høvuðsstaðurin.
Italia er land við ríkari [[Søga|søgu]], og serliga tvey tíðarskeið: [[Rómverjaríkið|Rómverjatíðin]] í fornøld og endur reinartíðin, sum tók seg upp í [[15. øld]], hava veitt landinum dýran mentanararv. Hóast Italia nú á døgum er av fremstu ídnaðarlondum í heimunum, er stórur munur á ríku ídnaðarøkjunum fyri norðan og fátakækaru landbúnaðarøkjum fyri sunnan. Stóri [[Búskapur|búskaparligi]] munurin elvir til spenning í landinum og er ein av atvoldunum til mongu stjórnarskiftini.
 
=== Eldri søga ===
Stóran part av søgu sínari hevur Italia verið sundurbýtt land. Fyrstu ferð ríkið varð sameint var í rómverjatíðini, tá ið máttmikla [[Rómverjaríkið|Rómverjaríkinum]]. Í [[miðøld]] var landið býtt sundur í mong ríki, og tað varð ikki savnað aftur fyrr enn í [[1870]].
Í [[8. øld á.Kr.|8.]] og [[7. øld á.Kr.]] settu [[Grikkaland|grikkar]] búgv í syðra parti av Italiu og nevdu tað ''[[Magna Graecia]]'' (Stór-Grikkaland). Um nøkulunda somu tíð mentist tann [[Etruskarnir|etruskiska mentanin]] í norðara parti av tí italsu hálvoynni. Frá 7. til [[5. øld á.Kr.]] stýrdu teir rómversku kongarnir og síðan tað rómverska lýðveldið og Rómverska keisaraveldið, ''Imperium Romanum'' og [[Rómverjaríkið]]. Tíðin frá [[6. øld]] og til samlingina í 1861 var plágað av stríðandi smástatum. Henda tíðin var tó eisini merkt av ríkum handilsbýum sum [[Venedisia]] og [[Firenze]] og [[Renessansan|Renessansuni]], ''la rinacimento'' (endurføðingin, ''renaissance'' er tann franska týðingin av hesum), tvs. av tí antikku stórbæri (Rómverjaríkið). Tann italska renessansan metin sína byrjan frá árinum 1300, við tí gudommuliga sjónleikinum hjá [[Dante Alighieri|Dante]] (''La Divina Commedia''). Renessansan, sum í líka so stóran mun var eitt búskaparligt-civilisatoriskt tíðarskeið sum eitt mentanarligt ella listasøguligt, blómaði í byrjanini av 1500-talinum, og hevði longu tá spjatt síni idealir kring allan vesturheimin ella tann kristna heimin. [[Christoffer Columbus|Columbus]], sum fann Amerika, var føddur italienari (føddur í [[Genova]]). Amerika sum heimspartur varð seinni uppkallað eftir tí italska katografinum [[Amerigo Vespucci]]. Renessansan kom til Danmarkar og onnnur Norðurlond via Niðurlond eftir handilsrutunum gjøgnum Rhinen og serliga úr Fraklandi.
 
=== Jarðskjálvti 2008 ===